02-การศึกษาทางเลือกนานาประเทศ

นิวซีแลนด์ ชาวนิวซีแลนด์ให้ความสำคัญกับการศึกษาอย่างเห็นได้ชัด  สำหรับพวกเขาแล้วกล่าวได้ว่าการศึกษาเป็นสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน   ซึ่งรัฐบาลนิวซีแลนด์เองก็ได้ให้การรับรองปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนเกี่ยวกับสิทธิทางการศึกษาซึ่งระบุว่า ทุกคนมีสิทธิที่จะได้รับการศึกษาอย่างเท่าเทียมกัน และพ่อแม่มีสิทธิที่จะเลือกรูปแบบการศึกษาให้กับบุตรหลานของตน (มาตรา 26 )    พร้อมกับนำสิทธิดังกล่าวมาแปรเป็นการปฏิบัติด้วยรูปการจัดการศึกษาที่หลากหลายในระบบการศึกษาของตน กฎหมายการศึกษาของนิวซีแลนด์มีการพัฒนาและปรับปรุงมาโดยตลอด ทั้งในแง่ของกฎหมายการศึกษาภาคบังคับและกฎหมายที่เกี่ยวกับการศึกษาอื่น  กฎหมาย Private Schools Conditional Integration Act 1975 นับเป็นกฎหมายสำคัญที่ทำให้เกิดการพัฒนาในวงการศึกษาทางเลือกขึ้นมา การขยายตัวของการศึกษาทางเลือกในนิวซีแลนด์ รูปแบบการจัดการเรียนการสอนในประเทศนิวซีแลนด์อาจกล่าวได้ว่ามีหลายหลากตามความจำเป็น  มีทั้งส่วนที่ดำเนินการโดยรัฐ และส่วนที่ดำเนินการโดยเอกชน โดยประชาชนนอกจากนั้นยังมีส่วนที่รัฐเข้าไปทำความตกลงกับเอกชนโดยที่ไม่เข้าไปแทรกแซงความเป็นอิสระของเอกชนอีกด้วย  รูปแบบการจัดการเรียนการสอนเหล่านี้เป็นส่วนที่นอกเหนือไปจากโรงเรียนของรัฐที่จัดการเรียนการสอนในแบบปรกติ การจัดการศึกษาที่บ้านหรือบ้านเรียน (Homeschool) ถือเป็นสิทธิที่สามารถกระทำได้ โดยมีเงื่อนไขว่าการศึกษาที่จัดให้จะต้องมีคุณภาพไม่ต่ำกว่าการศึกษาที่เด็กได้รับจากโรงเรียนที่ได้รับการรับรองจากรัฐ ปรกติแล้วเมื่อเด็กอายุได้ 6 ขวบ พ่อแม่จะต้องนำเด็กเข้ารับการศึกษาในโรงเรียน เนื่องจากเป็นการศึกษาภาคบังคับตามที่กฎหมายกำหนด  อย่างไรก็ตาม พ่อแม่ที่ประสงค์จะจัดการศึกษาให้ลูกเองที่บ้านก็สามารถกระทำได้ โดยการยื่นเรื่องขอยกเว้นการเข้าโรงเรียน  พร้อมกับแสดงความประสงค์ขอจัดการศึกษาเองที่บ้าน   ในการนี้พ่อแม่จะต้องกรอกแบบฟอร์มตอบคำถามประมาณ 10 ข้อเป็นการให้ข้อมูลกับทางการ ทั้งนี้ในการจัดการศึกษาให้ลูกที่บ้านนั้น พ่อแม่จะได้รับเงินสนับสนุนการจัดการศึกษาจากรัฐบาลด้วย ตามรายงาน Ministry of Education’s Homeschooling Database พบว่าจำนวนเด็กนักเรียนที่ได้รับการศึกษาผ่านบ้านเรียนนับจนถึงวันที่ 1 กรกฎาคม 2009 มีจำนวนทั้งสิ้น 6,787 คน มาจาก 3,541...
Read more »

ความสำเร็จของฟินแลนด์ดูจะเป็นที่พูดถึงกันมาก กล่าวกันว่าเฉพาะโรงเรียนใน Helsinki เพียงเมืองเดียวในช่วงปี 2008 มีผู้เข้าเยี่ยมชมและศึกษาดูงานถึง 2,600 คน บางคนก็เข้ามาดูเพียงเพื่อจะค้นหาสี่งที่ตัวเองลอกแบบไปได้ ในความเป็นจริงแล้ว ความสำเร็จของฟินแลนด์เป็นผลสะท้อนมาจากองค์ประกอบหลาย ๆ ด้านด้วยกัน  ในเรื่องนี้Eva Penttila หัวหน้าฝ่ายวิเทศสัมพันธ์ของ City of Helsinki Education Department ให้ความเห็นว่า ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมมีส่วนสำคัญเป็นอย่างมาก อย่างไรก็ตาม ภาพสะท้อนที่ได้จากระบบการศึกษาของประเทศต่าง ๆ นอกเหนือจากไปจากฟินแลนด์ ดังที่ปรากฏในรายงานวิจัยฉบับนี้บ่งให้เห็นว่า คุณภาพการศึกษาของประเทศมีความเกี่ยวพันกับปัจจัยต่าง ๆ ต่อไปนี้ 1. เสรีภาพทางการศึกษาที่เท่าเทียมกัน เราอาจมองเสรีภาพทางการศึกษาได้ 3 รูปการดังนี้ - สิทธิที่จะได้รับการศึกษา - สิทธิที่จะเลือกรูปแบบการศึกษาที่พึงประสงค์ - สิทธิที่เท่าเทียมกันทางการศึกษา ในบางทัศนะ เพียงแค่การได้รับการศึกษาภาคบังคับโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายก็คือเสรีภาพแล้ว เนื่องจากเป็นการช่วยให้ประชาชนเป็นอิสระจากพันธนาการทางเศรษฐกิจ อันเป็นสิ่งที่ปิดกั้นประชาชนจากการศึกษา  การจัดการศึกษาโดยให้เปล่าจึงทำให้ประชาชนหลุดพ้นจากบ่วงแห่งความโง่เขลา และการถูกเอารัดเอาเปรียบ  ทัศนะนี้เป็นทัศนะที่นำมาสู่การศึกษาภาคบังคับในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 และต้นศตวรรษที่ 20 แต่ในอีกทัศนะหนึ่งก็มองว่า เสรีภาพทางการศึกษา ก็คือการที่ประชาชนมีสิทธิจัดการศึกษาเอง สามารถเลือกรูปแบบการศึกษาที่สอดคล้องกับความคิด วิถีชีวิต และพัฒนาการของลูกได้ ทัศนะนี้เป็นทัศนะที่มองเห็นเสรีภาพว่าไม่ได้จำกัดอยู่แค่เพียงทางด้านกายภาพ  แต่ยังมีมิติอื่น ๆ...
Read more »

กรณีศึกษาจาก Mount Barker Waldorf School ใน South Australia ในประเทศออสเตรเลียมี โรงเรียน Waldorf หรือ โรงเรียน Steiner อยู่ประมาณ 92แห่ง โรงเรียนเหล่านี้จัดการเรียนการสอนในรูปแบบที่แตกต่างไปจาก โรงเรียนรัฐบาล และ โรงเรียนรูปแบบเดิมที่สังกัดศาสนานิกายต่าง ๆ   กล่าวคือ ใช้หลักการสอนตามแนวมนุษยปรัชญาของ Rudolf Steiner Mount Barker Waldorf School ตั้งอยู่ที่ Mount Barker ในรัฐ South Australia  เป็นเมืองใหญ่อันดับที่ 8 ของประเทศ มีภูมิประเทศเป็นเนินเขา อยู่ห่างจาก Adelaide ซึ่งเป็นเมืองหลวงของรัฐประมาณ 50 นาทีโดยทางรถยนต์   Mount Barker Waldorf School เปิดสอนตั้งแต่ชั้นอนุบาลจนถึงมัธยมศึกษาตอนปลาย (Year 12)   มีเด็กนักเรียนประมาณ 400...
Read more »

สหรัฐอเมริกา : ระบบการศึกษาของ สหรัฐอเมริกา เป็นระบบที่แต่ละรัฐเป็นอิสระ ไม่ได้อยู่ใต้การควบคุมของรัฐบาลกลาง แต่ละรัฐจึงมีกฎหมายการศึกษาภาคบังคับของตนซึ่งแตกต่างกันไป บางรัฐเริ่มต้นที่ 5 ขวบในขณะที่บางรัฐก็เริ่มที่ 8 ขวบ  และเด็กจะต้องอยู่ในโรงเรียนไปจนถึงอายุระหว่าง 14 – 18 ปี ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับกฎหมายของแต่ละรัฐ  Massachusettes เป็นรัฐแรกที่ประกาศใช้กฎหมายการศึกษาภาคบังคับในปี 1852 ที่น่าสังเกตก็คือ แม้ว่าการศึกษาในระดับอุดมศึกษาของสหรัฐอเมริกาจะเป็นที่ยอมรับของนานาประเทศ แต่สำหรับระดับต่ำกว่าอุดมศึกษาแล้วกลับปรากฏว่า ในรายงานการวิจัยของPISA นักเรียนในสหรัฐอเมริกาทำคะแนนต่ำกว่ามาตรฐาน OECD ระบบการศึกษาของสหรัฐอเมริกา แบ่งออกเป็น ระดับประถมศึกษา ปรกติแล้ว โรงเรียนประถมศึกษาจะเริ่มตั้งแต่ระดับอนุบาลจนถึงประมาณชั้น  5th grade  แต่บางโรงเรียนก็อาจจะหยุดที่ 4th grade หรือ 6th grade  หรือบางทีก็อาจจะมีถึงชั้น 8th grade  ส่วนใหญ่แล้วเด็กที่เข้าเกณฑ์การศึกษาภาคบังคับจะเข้ารับการศึกษาที่โรงเรียนรัฐบาล  เหตุผลสำคัญก็เนื่องมาจากโรงเรียนรัฐบาลไม่ต้องเสียค่าเล่าเรียน โดยทั่วไปแล้ว เขตพื้นที่ของโรงเรียนจะเป็นผู้กำหนดหลักสูตรและตำราเรียน ซึ่งสะท้อนมาตรฐานการเรียนการสอนของรัฐ ระดับมัธยมศึกษา โดยทั่วไปแล้ว โรงเรียนในระดับมัธยมของสหรัฐอเมริกาแบ่งออกเป็น -         Middle School ซึ่งสอนตั้งแต่ 6th grade ไปจนถึง 8th หรือ 9th...
Read more »

ออสเตรเลีย : ประเทศออสเตรเลียเป็นประเทศที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับ 6 ของโลก แต่มีประชากรเพียง 20 ล้านคน   มีการปกครองในรูปของสหพันธรัฐในเครือจักรภพอังกฤษซึ่งประกอบไปด้วย 6 รัฐและ 2 เขตปกครองตนเอง  โดยมีดังนี้ New South Wales Queensland South Australia Victoria Tasmania Western Australia และเขตปกครองตนเอง Northern Territory กับ Australia Capital Territory ที่ Canberra  ซึ่งเป็นเมืองหลวงของประเทศ แต่ละรัฐและเขตปกครองตนเองนี้ต่างมีรัฐบาลและกฎหมายของตนเป็นเอกเทศ ไม่ขึ้นต่อกัน  ขณะเดียวกันก็มี Federal Government และกฎหมายของรัฐบาลกลางอีกด้วย ออสเตรเลียเป็นประเทศที่ให้ความสำคัญกับการศึกษาเป็นอย่างมาก เนื่องจากถือว่าเป็นสิทธิโดยกำเนิดของเด็กทุกคนที่จะต้องได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพสูง  การศึกษาของออสเตรเลียจึงมีมาตรฐานการศึกษาสูงมาก    กล่าวได้ว่า มาตรฐานและคุณภาพทางการศึกษาของออสเตรเลียไม่ได้ด้อยไปกว่ากลุ่มประเทศที่ถือกันว่ามีมาตรฐานการศึกษาดีที่สุดของโลกเลย    จากรายงานวิจัย PISA ในปี 2006 ของ OECD ที่ออสเตรเลียก็เป็นสมาชิกอยู่ด้วยนั้น   ผลปรากฏว่า ออสเตรเลียจัดอยู่ในลำดับต้น ๆ   ...
Read more »

นิวซีแลนด์ นิวซีแลนด์เป็นประเทศในเครือจักรภพอังกฤษ   ระบบการศึกษาของนิวซีแลนด์ในระยะแรกก่อตั้งอาณานิคม จึงมีอิทธิพลของอังกฤษและสกอตแลนด์แทรกอยู่   ในระยะหลังมีการพูดกันมากขึ้นถึงสิทธิของชาวพื้นเมือง เช่น พวกเมารี  ยังผลให้มีความพยายามที่จะปรับระบบการศึกษาให้ตอบสนองชนเผ่าพื้นเมืองเหล่านี้เพิ่มขึ้น    ระบบการศึกษาของนิวซีแลนด์จัดว่าเป็นระบบการศึกษาที่มีมาตรฐานสูง ทัดเทียมประเทศที่มีความก้าวหน้าทางการศึกษาทั้งหลาย  ในรายงานวิจัยทางการศึกษา PISA ของ OECD ที่ทำขึ้นเมื่อปี 2006  ปรากฏว่านิวซีแลนด์อยู่ในลำดับที่ 7 จากทั้งหมด 57 ประเทศ และเหนือกว่าคะแนนเฉลี่ยของ OECD อย่างมีนัยสำคัญอีกด้วย ในระยะแรกการจัดการศึกษาให้กับชาวนิวซีแลนด์เป็นหน้าที่ของผู้บริหาร Province ต่าง ๆ ของนิวซีแลนด์    หลาย ๆ โรงเรียนก็มีผู้จัดการเรียนการสอนเป็นหน่วยงานทางศาสนานิกายต่าง ๆ เช่น Catholic, Anglican, Presbyterian, และ Methodist  ต่อมาระบบการปกครองแบบ Province ถูกยกเลิกไป  รัฐบาลกลางเข้ามาดูแลระบบการศึกษาทั้งประเทศ   ในปี 1877 จึงมีกฏหมายการศึกษาภาคบังคับขึ้นมา กำหนดให้เด็กทุกคนที่อายุระหว่าง 7-13 ปี มีสิทธิได้รับการศึกษาโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย  เพียงแค่ช่วงเวลา 3 ปีก็มีโรงเรียนประถมศึกษาถึง 1500 แห่งเปิดดำเนินการทั่วประเทศ...
Read more »

ฟินแลนด์ ระบบการศึกษาของฟินแลนด์เป็นระบบการศึกษาที่ได้รับความยอมรับนับถืออย่างสูงในนานาประเทศทั่วโลก   จากการศึกษาวิจัย PISA (Programme for International Student Assessment) ของ OECD ซึ่งทำการสำรวจระบบการศึกษาของประเทศต่าง ๆ จำนวน 57 ประเทศ อันเป็นกลุ่มประเทศที่มีมูลค่า GDP รวมกันเกินกว่า 90 % ของGDP ทั้งโลก   ตั้งแต่ปี 2000 เป็นต้นมา ผลปรากฏว่า ระบบการศึกษาของฟินแลนด์ได้รับการจัดให้อยู่ในอันดับหนึ่งมาตลอด และผลวิจัยล่าสุดในปี 2006 ก็ยังคงจัดให้ฟินแลนด์เป็นอันดับหนึ่งเช่นเดิม ระบบการศึกษาของฟินแลนด์มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 200 ปี โดยในระยะแรกศาสนจักรเป็นผู้ดูแลรับผิดชอบเกี่ยวกับการศึกษาทั้งหมด   จนกระทั่งในปี 1866 ระบบโรงเรียนที่ดำเนินการโดยรัฐก็ถือกำเนิดขึ้น หลังจากนั้นอีกสามปีให้หลัง ภาระหน้าที่ในการจัดการศึกษาให้กับประชาชนก็เปลี่ยนมือจากศาสนจักรมาเป็นของรัฐ  จนกระทั่งฟินแลนด์ได้รับเอกราชเมื่อวันที่ 6  ธันวาคม 1917   นับตั้งแต่นั้นมาฟินแลนด์ก็พัฒนาจากรัฐเกษตรกรรมมาเป็นรัฐที่มีประสิทธิภาพทางการผลิตสูง มีเทคโนโลยีล้ำสมัย มีเกียรติภูมิโดดเด่นในหมู่ประเทศที่พัฒนาแล้ว ทั้งนี้ก็เพราะประชากรของฟินแลนด์มีการศึกษาสูง มีความสามารถในการแข่งขันกับนานาประเทศ กฎหมายการศึกษาขั้นพื้นฐานของฟินแลนด์ (1998) กำหนดไว้ว่าการศึกษาขั้นพื้นฐานมีระยะเวลาทั้งหมด 9 ปี และเป็นการศึกษาภาคบังคับด้วย  ในการนี้เมื่อเด็กทุกคนอายุ 7...
Read more »

เนเธอร์แลนด์ เนเธอร์แลนด์เป็นประเทศที่ระบบประชาธิปไตยหยั่งรากลึก เราจึงเห็นจิตวิญญาณแห่งความเป็นอิสระเสรีนี้ได้อย่างทั่วถึง ไม่เฉพาะแต่ในทางการเมืองเท่านั้น หากแต่ยังปรากฏให้เห็นในทางการศึกษาอีกด้วย  โดยมาตรา 23 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรเนเธอร์แลนด์ 1848 ให้การรับรองถึงเสรีภาพทางการศึกษาของประชาชน (vrijheid van onderwijs)  ด้วยการให้หลักประกันแก่ประชาชนเกี่ยวกับเสรีภาพในการตั้งโรงเรียน เสรีภาพในการกำหนดแนวทางนโยบายของโรงเรียน และเสรีภาพในการดำเนินการและจัดรูปองค์กรของโรงเรียน โดยนัยนี้เสรีภาพทางการศึกษาจึงมิได้หมายเพียงการที่ประชาชนมีสิทธิได้รับการศึกษาจากรัฐโดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย หากแต่ยังกินความถึงการที่ประชาชนมีสิทธิจัดการศึกษาตามแบบที่ตนต้องการโดยปราศจากการแทรกแซงของรัฐ และรัฐเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายทั้งหมดอีกด้วย จากการที่เนเธอร์แลนด์ให้ความสำคัญกับการศึกษานี้เอง จึงทำให้เนเธอร์แลนด์มีระดับการศึกษาที่สูงมาก ดังจะเห็นได้จากรายงานผลการวิจัยของ PISA ในปี 2003 ที่เนเธอร์แลนด์ถูกจัดไว้เป็นลำดับที่สองรองจากฟินแลนด์ การศึกษาภาคบังคับของประเทศเนเธอร์แลนด์เริ่มตั้งแต่เมื่อเด็กอายุครบ 4 ขวบไปจนถึงอายุ 18 ปี  โดยแบ่งออกเป็น 1. การศึกษาสำหรับเด็กในช่วง 8 ปีแรก ซึ่งเป็นช่วงอายุระหว่าง 4 – 12 ปี เรียกว่า basisschool (elementary school – ในที่นี้จะขอใช้ชื่อเรียกว่า โรงเรียนพื้นฐาน เพื่อให้ต่างจากชื่อเดิมที่เป็น โรงเรียนประถมศึกษา) 2. การศึกษาระดับมัธยมศึกษา ซึ่งจะแบ่งออกเป็นหลายสาขาและมีระยะเวลาประมาณ 6 ปี จนเด็กอายุถึง 18 ปี การศึกษาขั้นพื้นฐาน...
Read more »

สหรัฐอเมริกา สหรัฐอเมริกาเป็นดินแดนแห่งเสรีภาพ   แต่เป็นที่น่าสังเกตว่าเสรีภาพทางการศึกษากลับไม่ได้มีการบรรจุไว้รัฐธรรมนูญของสหรัฐอเมริกา   ในรัฐธรรมนูญมีเพียงบทบัญญัติเกี่ยวกับเสรีภาพโดยทั่วไป  ส่วนเสรีภาพในทางการศึกษาก็ขึ้นอยู่กับกฎหมายการศึกษาของแต่ละรัฐที่จะบัญญัติไว้  บางรัฐอาจมีระบบกำกับที่ครอบคลุมไปทั้งรัฐ ในขณะที่อีกหลายรัฐก็กระจายไปตามเขต ตามเมือง และมีกรรมการในท้องถิ่นกำกับดูแล ส่วนการควบคุมกำกับระบบการศึกษาของรัฐบาลกลางนั้นอาศัยกระบวนการทางด้านงบประมาณเป็นเครื่องมือ  กฎหมาย No Child Left Behind 2001 ช่วยให้รัฐบาลกลางมีอำนาจต่อรองมากขึ้น การที่ระบบการกำกับขาดความชัดเจนก่อให้เกิดความลักลั่นกันในทางปฏิบัติอยู่ไม่น้อย เนื่องจากสหรัฐอเมริกามีรัฐถึง 50 รัฐ   จนแม้ในปี 2008 ก็ยังมีคดีเกี่ยวกับสิทธิของพ่อแม่ในการเลือกรูปแบบการศึกษาให้ลูกเกิดขึ้นในบางรัฐ    อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันนี้เป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่า บทบัญญัติเกี่ยวกับเสรีภาพของประชาชนตามรัฐธรรมนูญสหรัฐอเมริกาให้การรับรองว่ารัฐไม่สามารถล่วงละเมิดสิทธิของพ่อแม่ในการจัดการศึกษาหรือการแสวงหารูปแบบการเรียนการสอนที่เหมาะสมกับลูกของตน ................................................................................... การขยายตัวของการศึกษาทางเลือกในสหรัฐอเมริกา พัฒนาการของการศึกษาทางเลือกของสหรัฐอเมริกาในระยะแรกเป็นเรื่องของการต่อสู้ทางความคิดระหว่างกลุ่มที่ต้องการให้การศึกษาเป็นแบบเดียวกันทั่วทั้งระบบ เพื่อตอบสนองต่อเป้าหมายการจัดระเบียบสังคมและการผลิตทางเศรษฐกิจกับกลุ่มที่เห็นว่าสิทธิพลเมืองคือการเคารพในปัจเจกภาพของแต่ละคน แม้ว่าในสหรัฐอเมริกาจะมีนักคิด นักการศึกษา เช่น John Dewey (1859-1952) ฯลฯ ร่วมสมัยกับนักการศึกษาของประเทศอื่น ๆ ในยุโรป  แต่ดูเหมือนว่าการศึกษาของสหรัฐอเมริกากลับไม่ได้พัฒนามากนักในแง่ความหลากหลาย  มีการเคลื่อนไหวของกลุ่มการศึกษาทางเลือกที่เป็นไปอย่างแพร่หลายเป็นช่วง ๆ    จนถึงปี 1970 ยังมีโรงเรียนทางเลือกเพียงไม่กี่โรงเรียน ในระยะแรกเป็นเพียงสถานศึกษาสำหรับเด็กที่มีปัญหาจากการเรียนในระบบเดิม  แต่ในระยะหลังมีการขยายตัวของการศึกษาทางเลือกเพิ่มขึ้นทำให้มีโรงเรียนในแนวนี้นับพันแห่ง และมีหลากหลายประเภท รายงานของ National Center for Education Statistics ระบุว่าในปี 2007 มีนักเรียนประมาณ 5.9 ล้านคน หรือ...
Read more »

ฟินแลนด์ หากพิจารณาจากประวัติศาสตร์แล้ว จะเห็นได้ว่าฟินแลนด์เป็นประเทศที่มีเสรีภาพทางการศึกษาสูงมากประเทศหนึ่ง ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะประชาชนฟินแลนด์ต้องต่อสู้เพื่อให้ได้มาซึ่งสิทธิเสรีภาพของตนและความเป็นเอกราชของชาติเป็นระยะเวลายาวนาน ในระยะแรกที่ฟินแลนด์ยังไม่ได้เป็นเอกราช วัดเป็นผู้จัดการศึกษาให้กับชาวบ้านในลักษณะของโรงเรียนสัญจร ต่อมาเมื่อรัฐเริ่มมาเป็นผู้จัดการศึกษาให้กับประชาชนในรูปแบบ Folk School โรงเรียนของวัดจึงค่อยลดบทบาทลงไป กระนั้นก็ยังคงจัดการเรียนการสอนของตนในฐานะการจัดการศึกษาของประชาชนเคียงคู่ไปกับโรงเรียนของรัฐ    หลังจากฟินแลนด์ได้รับเอกราชในปี1917แล้ว   รัฐธรรมนูญของฟินแลนด์ (1919) ก็ให้การรับรองสิทธิในการจัดตั้งโรงเรียนของประชาชนตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา   จนแม้เมื่อมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ในปี 2000 ก็ยังคงให้การรับรองสิทธิทางการศึกษาดังกล่าวในลักษณะเดียวกัน นอกจากนั้นการศึกษาภาคบังคับที่รัฐกำหนดขึ้นมาในปี 1921 ก็ยังเป็นไปในลักษณะของการตระหนักถึงสิทธิและเสรีภาพทางการศึกษาของประชาชน เนื่องจากมีความหมายที่กว้างขวาง มิใช่จำกัดอยู่เพียงแค่ การบังคับให้ประชาชนเข้าโรงเรียน เพราะรัฐมีจุดมุ่งหมายให้ช่วงวัยดังกล่าวเป็นช่วงวัยที่ประชาชนได้รับการศึกษาอย่างแท้จริง เพื่อให้สามารถพัฒนาประชากรของฟินแลนด์โดยไม่จำกัดวิธีการ ด้วยเหตุนี้ พ่อแม่จึงมีสิทธิที่จะจัดการศึกษาให้ลูกเองที่บ้านได้โดยไม่ต้องนำลูกเข้าโรงเรียน โดยเด็กที่ได้รับการศึกษาที่บ้านในช่วงหลังนี้มีจำนวนเพิ่มขึ้นจาก  282 คนในปี2004  มาเป็น 332 คนในปี 2005 และ 350 คนในปี 2006 โดยภาพรวมแล้ว การจัดการศึกษาโดยภาครัฐของฟินแลนด์มีมาตรฐานสูง แต่การมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาของประชาชนก็มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 100 ปี ระบบการศึกษาทางเลือกจึงอาจถือเป็นส่วนหนึ่งที่ขาดไม่ได้ของระบบการศึกษาฟินแลนด์   ดังจะเห็นได้จากกฎหมายการศึกษาขั้นพื้นฐาน (1968) ที่รับรองการจัดการศึกษาตามแนวคิดอุดมการ วัฒนธรรม และความจำเป็นของท้องถิ่นต่าง ๆ (มาตรา 7.1) ในปี 1998 ระหว่างที่ดำเนินการปฏิรูปการศึกษา...
Read more »

ออสเตรเลีย ออสเตรเลียไม่ได้กำหนดหลักการแห่งเสรีภาพทางการศึกษาไว้ในรัฐธรรมนูญ  อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณากฎหมายการศึกษาออสเตรเลียแล้ว จะเห็นได้ว่าเด็กทุกคนมีสิทธิที่จะได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพ ซึ่งพื้นฐานการศึกษาที่มีคุณภาพของสังคมออสเตรเลียนั้นมาจากการจัดการศึกษาในโรงเรียนและการศึกษาที่บ้าน โดยทั่วไปแล้ว การที่ภาคประชาชนมีบทบาทในการจัดการศึกษามาเป็นระยะเวลายาวนาน รัฐจึงให้การยอมรับและให้การสนับสนุนทางด้านการเงิน  ปรกติแล้วรัฐบาลของแต่ละรัฐจะเป็นผู้ดูแลรับผิดชอบเกี่ยวกับการศึกษาของประชาชนในรัฐ รวมทั้งการกำกับดูแลโรงเรียนรัฐบาลและโรงเรียนเอกชน โดยที่ภาระความรับผิดชอบทางด้านการเงินของโรงเรียนรัฐบาลเป็นของแต่ละรัฐ  ส่วนภาระในการให้ความช่วยเหลือทางการเงินแก่โรงเรียนเอกชนนั้น ส่วนใหญ่เป็นหน้าที่ของรัฐบาลกลาง  และมีการสนับสนุนบางส่วนจากรัฐบาลของรัฐ ซึ่งผลจากการให้ความสนับสนุนทางการเงินดังกล่าวทำให้ค่าเล่าเรียนที่โรงเรียนเอกชนจะต้องเก็บเพิ่มจากพ่อแม่มีจำนวนลดลง  แต่ในการนี้โรงเรียนเอกชนก็มีหน้าที่ที่จะต้องทำให้ได้ตามเกณฑ์ที่ทางรัฐกำหนดไว้ โดยที่รัฐต่าง ๆ มีกฎหมายการศึกษาของตนเอง รายละเอียดกฎเกณฑ์ข้อบังคับที่เกี่ยวกับการศึกษาจึงแตกต่างกันไปตามแต่ละรัฐ แต่ทั้งนี้ก็มีพื้นฐานทางความคิดร่วมกันตามที่กล่าวมาแล้ว การขยายตัวของการศึกษาทางเลือกในออสเตรเลีย เนื่องจากออสเตรเลียเป็นประเทศที่มีเสรีภาพและมีความแตกต่างหลากหลายในทางวัฒนธรรม ภาษา และชนชาติ ประกอบกับกฏหมายการศึกษาของออสเตรเลียค่อนข้างจะให้เสรีภาพแก่ประชาชน  ด้วยเหตุนี้การศึกษาของออสเตรเลียจึงมีลักษณะที่หลากหลายเปิดกว้าง  และถือเป็นสิทธิของพ่อแม่ที่จะเลือกรูปแบบการศึกษาที่ตนเห็นสมควรให้แก่ลูกของตน  ขณะเดียวกัน ด้วยลักษณะสภาพภูมิประเทศที่กว้างใหญ่ มีประชากรจำนวนน้อยเมื่อเทียบกับพื้นที่ ประกอบกับการที่มีชนชาวพื้นเมือง Aborigines อยู่มาแต่เดิมและคนออสเตรเลียก็ตระหนักถึงสิทธิของชนพื้นเมืองเหล่านี้ จึงทำให้เกิดทางเลือกที่หลากหลายให้กับประชาชน ได้แก่ -  การจัดการศึกษาที่บ้าน ( Home Education) การจัดการศึกษาที่บ้านหรือที่เราเรียกกันว่า บ้านเรียน (Home school) นั้นได้รับการรับรองจากกฎหมายของออสเตรเลีย เพราะถือเป็นสิทธิโดยชอบธรรมของพ่อแม่ที่จะเลือกสิ่งแวดล้อมทางการเรียนรู้ซึ่งเหมาะสมให้กับบุตรหลานของตน ทั้งนี้แต่ละรัฐก็จะมีข้อกำหนดของตนแตกต่างกันไป -  โรงเรียนคาทอลิก (Catholic School) เป็นโรงเรียนที่สังกัดศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก มีประวัติศาสตร์เกี่ยวพันกับการศึกษาของออสเตรเลียมายาวนาน  เป็นกลุ่มโรงเรียนที่มีขนาดใหญ่ที่สุดรองลงมาจากโรงเรียนรัฐบาล - ...
Read more »

เนเธอร์แลนด์ หัวใจสำคัญของระบบการศึกษาในประเทศเนเธอร์แลนด์ก็คือ เสรีภาพทางการศึกษา โดยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรเนเธอร์แลนด์ให้การรับรองหลักการข้อนี้ไว้ในมาตรา 23 ของรัฐธรรมนญฉบับปัจจุบันไว้ดังนี้ ม. 23 (2) ทุกคนมีเสรีภาพที่จะจัดการศึกษาโดยปราศจากอคติในการตรวจสอบของหน่วยงานที่รับผิดชอบในส่วนที่เกี่ยวกับรูปแบบการจัดการศึกษาที่กำหนดไว้ในกฎหมาย   สิทธิในการพิจารณาความสามารถและจรรยาของครูให้เป็นไปตามกฎหมายที่บัญญัติโดยรัฐสภา (5) การกำหนดมาตรฐานสำหรับโรงเรียนที่ได้รับเงินสนับสนุนจากรัฐทั้งเต็มจำนวนหรือบางส่วนให้เป็นไปตามกฎหมายที่บัญญัติโดยรัฐสภา ในกรณีของโรงเรียนเอกชนให้คำนึงถึงเสรีภาพในการจัดการศึกษาตามความเชื่อทางศาสนาหรือความเชื่ออื่นด้วย (6) รัฐให้การรับรองมาตรฐานการศึกษาขั้นพื้นฐานทั้งของโรงเรียนเอกชนที่ได้รับเงินสนับสนุนเต็มจำนวนจากรัฐและของโรงเรียนรัฐบาล การจัดสรรในเรื่องที่เกี่ยวข้องจะเคารพต่อเสรีภาพของโรงเรียนเอกชนที่จะเลือกอุปกรณ์ช่วยสอนและแต่งตั้งครูผู้สอนตามที่เห็นสมควร (7) โรงเรียนเอกชนขั้นพื้นฐานที่ปฏิบัติตามข้อกำหนดที่บัญญัติไว้ในกฎหมายจะได้รับเงินสนับสนุนจากรัฐในมาตรฐานเดียวกับโรงเรียนรัฐบาล แม้ว่าในอดีตเนเธอร์แลนด์จะมีพระราชบัญญัติการศึกษา 1801 และรัฐธรรมนูญ 1814 แต่ประชาชนก็ยังไม่ได้มีเสรีภาพทางการศึกษามากนัก จนกระทั่งในปี 1848 เมื่อรัฐบาลประกาศใช้รัฐธรรมนูญใหม่ของราชอาณาจักรเนเธอร์แลนด์จึงมีการบัญญัติมาตรา 23 ไว้เพื่อให้การรับรองเสรีภาพของประชาชนในการจัดการศึกษา และมาตรานี้ก็ดำรงอยู่ในรัฐธรรมนูญเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน มาตรานี้ของรัฐธรรมนูญ 1848 ถือได้ว่าเป็นชัยชนะครั้งแรกของฝ่ายที่นับถือศาสนาคริสต์นิกายโปรเตสแตนท์และคาทอลิกในการต่อสู้เรียกร้องสิทธิทางการศึกษาที่รู้จักกันในเวลาต่อมาว่า Schools Dispute อย่างไรก็ดี สิทธิทางการศึกษาของประชาชนที่ได้มานี้ยังไม่สมบูรณ์ เนื่องจากว่าแม้รัฐบาลจะยินยอมให้ประชาชนจัดการศึกษาได้ แต่โรงเรียนเอกชนเหล่านี้ก็ต้องหาเงินมาดำเนินการเอง ต่างจากโรงเรียนของรัฐบาลที่ได้รับเงินสนับสนุนจากรัฐทั้งหมด ความไม่เท่าเทียมกันระหว่างการศึกษาของรัฐและเอกชนนี้ นำไปสู่ประเด็นต่อสู้ทางการเมืองที่เรียกว่า  Schools Dispute ซึ่งเป็นการต่อสู้เรียกร้องทวงสิทธิเสมอภาคทางการศึกษาอันยาวนานในประเทศเนเธอร์แลนด์   ทั้งนี้โดยฝ่ายโปรเตสแตนท์และคาทอลิกต้องการให้มีโรงเรียนที่สังกัดความเชื่อทางศาสนา และได้รับการสนับสนุนทางการเงินจากรัฐ   ในขณะที่ฝ่ายเสรีนิยมก็ต้องการโรงเรียนที่ไม่สังกัดความเชื่อใด ๆ   พร้อมกันนั้นก็ต้องการให้เสรีภาพทางการศึกษาซึ่งได้รับการรับรองจากรัฐธรรมนูญนี้ สะท้อนออกมาในรูปของการได้รับการปฏิบัติอย่างเท่าเทียมกันในทางการเงินระหว่างโรงเรียนรัฐและโรงเรียนเอกชน ท้ายที่สุดในปี 1917 ทุกฝ่ายก็สามารถบรรลุข้อตกลงร่วมกันในเหตุการณ์ที่เรียกว่า Pacification 1917   จึงมีการแก้ไขรัฐธรรมนูญในปีนั้น  ทำให้ทั้งโรงเรียนรัฐและโรงเรียนเอกชนต่างได้รับการสนับสนุนทางการเงินจากรัฐอย่างเท่าเทียมกัน .................................................... การขยายตัวของการศึกษาทางเลือกในเนเธอร์แลนด์ ผลจาก Pacification 1917 ทำให้ไม่เพียงรัฐจะต้องจัดการศึกษาแบบให้เปล่าในโรงเรียนรัฐบาลแล้ว...
Read more »

1. โรงเรียน Ananda Marga P R Sarkar (1921-1990) นักปรัชญา กวี ชาวอินเดีย เป็นผู้ให้กำเนิดแนวคิด Neohumanism  และเป็นผู้ก่อตั้งกลุ่ม Ananda Marga ซึ่งเป็นกลุ่มที่ทำงานเพื่อสังคม ช่วยเหลือผู้ยากไร้ และเด็กด้อยโอกาส แนวคิดNeohumanism ตั้งอยู่บนพื้นฐานทางจิตวิญญาณ  การแผ่ขยายตัวของจิต การเปลี่ยนแปลงทางสังคม และนิเวศน์วิทยา   โดยการมองอย่างเป็นองค์รวมของเป้าหมายชีวิต การทำงานของสังคม และอีกหลายแง่มุมของชีวิตมนุษย์ สิ่งที่เป็นพื้นฐานของวิถีปฏิบัติ Neohumanism ก็คือ ความรักที่เป็นสากล  ทั้งนี้ด้วยการที่มนุษย์ในฐานะสายใยที่เชื่อมประสานของจักรวาล  ควรจะมอบความรักจากหัวใจให้ออกไปโอบสรรพสิ่งทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิต  การให้ความเคารพและปกป้องสรรพสิ่งทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิตเป็นสิ่งสำคัญของแนวทางนี้ Neohumanism ให้ความเห็นว่าสังคมมนุษย์ทุกวันนี้ถูกชี้นำด้วย 2 แนวทางที่ตรงกันข้าม คือ แนวทางความสุขส่วนตนที่คับแคบ กับ แนวทางสังคมที่เสมอภาค แนวทางแรกเป็นการที่มนุษย์กระทำทุกอย่างเพื่อความสุข ความสำเร็จในชีวิตโดยไม่คำนึงถึงว่าการกระทำของตนจะกระทบต่อผู้อื่นอย่างไร  ในขณะที่แนวทางสังคมที่เสมอภาคจะนำมาซึ่งวิถีปฏิบัติที่ดี ให้การเกื้อกูลผู้อื่นเป็นหลักในใจ มองเห็นความสำคัญของสรรพสิ่งที่เกี่ยวเนื่องกัน ตลอดจนตระหนักถึงความรับผิดชอบของมนุษย์ที่มีต่อจักรวาล ในทัศนะของ Neohumanism...
Read more »

ในรอบสองสามทศวรรษที่ผ่านมา มีความพยายามในสังคมไทยที่จะยกระดับคุณภาพทางการศึกษาของประเทศให้สูงขึ้น ทันสมัยขึ้น มีการปฏิรูปการศึกษาอย่างน้อยถึง 2 ครั้งในระยะเวลาที่ใกล้เคียงกัน   กระนั้น ดูเหมือนว่าปัญหาที่เกิดขึ้นในวงการศึกษาของเรากลับไม่ได้คลี่คลายไปแม้แต่น้อย   มิหนำซ้ำยังส่อเค้าว่ามีปัญหามากขึ้นไปอีกด้วย   ไม่ว่าจะเป็นเรื่องคุณภาพการศึกษาที่ยังคงตกต่ำลงโดยลำดับ   เยาวชนที่อยู่ในระบบการศึกษาขาดความสนใจที่จะเรียนรู้   ไม่ว่าจะเป็นนักเรียนประถมหรือนักศึกษามหาวิทยาลัย   ล้วนไม่มีใครเห็นคุณค่าและเป้าหมายของการศึกษา   แม้กระทั่งปัญหาในการสอบเข้ามหาวิทยาลัยก็ดูเป็นเรื่องสับสนโกลาหลวุ่นวายมาโดยตลอดจนถึงขนาดมีนักเรียนฆ่าตัวตายสังเวยระบบ ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น ก็มีผู้คนจำนวนไม่น้อยที่สิ้นความหวังกับระบบการศึกษาไทยที่ดำรงอยู่  พยายามแสวงหาทางออกใหม่ให้กับสังคมและระบบการศึกษา  จนนำไปสู่การปฏิเสธระบบการศึกษาที่เป็นอยู่ เช่น ไม่พาลูกไปโรงเรียน และจัดการศึกษาให้ลูกด้วยตนเอง หรือบางส่วนก็จัดตั้งเป็นกลุ่มการศึกษาทางเลือกของตนเองขึ้นมา ไม่ใส่ใจกับบรรยากาศการศึกษาและสังคมภายนอก การประกาศใช้พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ(2540) ก่อให้เกิดบรรยากาศที่เปิดกว้างทางการศึกษาขึ้น มีความคลี่คลายขยายตัวในระดับหนึ่งโดยเฉพาะในหมู่การศึกษาทางเลือก   แต่ก็ดูเหมือนว่าความคืบหน้านั้นจะจำกัดวงอยู่เพียงในภาคประชาชนเท่านั้น   จนแม้เมื่อมีการประกาศใช้รํฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน (2550)   ซึ่งมีบทบัญญัติให้การรับรองการศึกษาทางเลือก สภาวการณ์ต่าง ๆ ก็ยังมิได้มีความคืบหน้าเพิ่มขึ้นเท่าใด โดยนัยนี้ การศึกษาความเป็นไปของการศึกษาทางเลือกในต่างประเทศ จึงเป็นเสมือนภาพสะท้อนของสิ่งที่เกิดขึ้นในอารยประเทศ เพื่อการนำบทเรียนเหล่านั้นมาทำให้เกิดความชัดเจนในการทำงานในประเทศไทยเรา  และก่อให้เกิดการขับเคลื่อนเพื่อการพัฒนาคุณภาพทางการศึกษาของเราให้เร่งรุดหน้าไป การจัดทำรายงานวิจัยฉบับนี้เริ่มต้นจากการใช้ผลการวิจัย PISA ของ OECD เป็นแนวทาง จากนั้นก็ได้พยายามคัดเลือกประเทศที่เป็นตัวอย่างในการศึกษามา 5 ประเทศโดยใช้หลักเกณฑ์ดังนี้ คือ มีความก้าวหน้าทางการศึกษา ได้รับการยอมรับจากสังคม ขณะเดียวกันก็มีการจัดการศึกษาทางเลือกมาเป็นเวลานาน   จนระบบการศึกษาทางเลือกได้รับความยอมรับและแพร่หลาย นอกจากนั้น ก็ยังได้พยายามแบ่งแยกให้มีการกระจายประเทศออกไปตามทวีปต่าง ๆ โดยเป็น ยุโรป 2 ประเทศ คือ...
Read more »