03-การศึกษาทางเลือกในสังคมไทย

นับเป็นเวลากว่า 25 ปีมาแล้ว ที่ลูกหลานของชาวบ้านกระแซง ได้ใช้เวลาว่างสำหรับการเรียนรู้นอกโรงเรียนที่เรียกว่า “แซงแซวน้อยเรียนธรรม” นั่นคือการก้าวเข้าสู่การเรียนรู้แห่งจิตวิญญาณ ที่อาจจะไม่มีสอนมากนักในโรงเรียนทั่วไป สิ่งที่เด็กๆ “แซงแซวน้อยเรียนธรรม” ได้เรียนรู้ นั่นคือการฝึกฝนมารยาทไทยอันดีงาม การเรียนรู้พุทธประวัติเพื่อเข้าใจแก่แท้ศาสนา การเล่นเกมส์แบบไทย ฝึกการเรียนรู้พึ่งตนเอง การทำงานเป็นกลุ่ม เช่น การทำความสะอาดวัด ห้องน้ำ การปลูกต้นไม้ การพึ่งตนเอง การปลูกผักสวนครัว การทำอาหารมังสวิรัติ ละเลิกการฆ่าสัตว์ ซึ่งกิจกรรมทั้งหมดนี้จัดขึ้นในวันหยุดเสาร์-อาทิตย์ สำหรับคืนวันเสาร์นั้น เด็กๆ จะมานอนค้างคืนด้วยกัน 1 คืน เพื่อกางกลดในศาลา ฟังธรรมในวัด และกลับบ้านในเย็นวันอาทิตย์ ซึ่งกิจกรรมทั้งหมดนี้ จัดขึ้นโดยหมู่บ้านศรีษะอโศก หรือ “ชุมชนศีรษะอโศก” ชุมชนที่ให้ความสำคัญกับการศึกษาของเยาวชน มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2525 ด้วยความเชื่อที่ว่าจะเป็นหนทางหนึ่งที่จะบ่มเพาะจิตวิญญาณของเด็กๆ ให้ซึบซาบในธรรมะได้ ที่มาแห่งการเริ่มต้น จากโครงการ “แซงแซวน้อยเรียนธรรม” ซึ่งมีนักปฏิบัติธรรมอาชีพครูจากลูกหลานของชาวบ้านกระแซงและหมู่บ้านใกล้เคียงมาช่วยกันเป็นครู จนในปี พ.ศ.2553 ชุมชนอโศกได้มองเห็นว่า ควรมีการจัดระบบการศึกษาของตนเองเพื่อให้สอดคล้องกับวิถีของชุมชน  เพื่อแก้ไขพฤติกรรมไม่พึงประสงค์ของเด็ก และไม่อยากให้เด็กในชุมชนต้องออกไปเรียนไกลบ้าน จึงได้เสนอให้ชุมชนจัดกระบวนการศึกษาด้วยตัวเอง ด้วยเหตุผล ได้แก่ ระบบการศึกษาของกระทรวงศึกษาธิการที่มีอยู่ ไม่สามารถตอบความต้องการของชุมชนได้ ระบบการศึกษาของกระทรวงศึกษาที่มีอยู่...
Read more »

แรงประทุของปัญหา - ต้นกำเนิดแห่งพลัง กลิ่นเหม็นเน่าจากของเสียปฏิกูลจำนวนมาก ส่งกลิ่นคละคลุ้งเป็นที่น่ารังเกียจเหลือเกินสำหรับชาวบ้านในชุมชนชาวเกาะแต้ว จังหวัดสงขลา ชุมชนเก่าแก่ที่มีผู้คนอยู่อาศัยรวมกันทั้งชาวไทยพุทธและไทยมุสลิมมาช้านาน และคงไม่มีใครเคยคิดมาก่อนว่า ปัญหาขยะที่ค่อยๆ เพิ่มพูนทีละเล็กละน้อย จะกลายเป็นประเด็นใหญ่ที่ไม่สามารถแก้ปัญหาได้โดยง่ายอีกต่อไปแล้ว ชุมชนเกาะแต้ว อยู่ห่างจากตัวเมืองสงขลาไปทางทิศเหนือประมาณ 12 กิโลเมตร บนเนื้อที่ราว 28 ตารางกิโลเมตร นั้นบรรจุชุมชนไว้ 10 หมู่บ้าน ซึ่งมีประชาการราว 10,244 คน 2,463 หลังคาเรือน ชาวบ้านส่วนใหญ่มีอาชีพทำการเกษตร ซึ่งชุมชนยอมรับว่าปัญหาขยะที่มากขึ้นนั้น เกิดจากการใช้ในชีวิตประจำวันของทุกคน ทั้งภายในและนอกชุมชน และอีกปัจจัยสำคัญก็คือ ชุมชนเกาะแต้วถูกเทศบาลเลือกให้เป็นพื้นที่สำหรับทิ้งขยะ และใช้บำบัดน้ำเสียงทั้งเมืองของสงขลา ปัญหาที่หนักอึ้งเหล่านี้เป็นเรื่องต้องขบคิดและกังวลมาโดยตลอด แม้จะพยายามแก้ปัญหาหลายทาง แต่ก็ไม่สามารถแก้ได้ รวมไปถึงความพยายามในการร้องขอให้ภาครัฐเข้ามาจัดการปัญหา แต่แล้วในที่สุด คำตอบที่ชาวเกาะแต้วได้ค้นพบว่าสิ่งที่จะแก้ปัญหานี้ได้นั้น ไม่ใช่อยู่ที่การร้องขออีกต่อไป แต่คือการร่วมแรงร่วมใจของชุมชนที่จะช่วยกันจัดการปัญหาอย่างถูกวิธี ทั้งการรณรงค์ให้เห็นความสำคัญ โดยเฉพาะการจัดการกับขยะ การแยกขยะ และนำขยะมารีไซเคิลให้เกิดประโยชน์ โดยผู้ที่มีส่วนร่วมสำคัญในการแก้ไขปัญหานี้ได้ คือคณะครู นักเรียน และบุคลาการการศึกษาจากโรงเรียนเกาะแต้วพิทยาสรรค์ ซึ่งเป็นโรงเรียนที่มีการจัดการศึกษานอกระบบหรือการศึกษาทางเลือก ที่เรียกได้ว่าเป็นการศึกษาที่สอดคล้องกับการอยู่ร่วมกับชุมชนได้ดีที่สุดอีกโรงเรียนหนึ่ง จึงไม่ผิดนักถ้าจะกล่าวว่าการศึกษาทางเลือกของโรงเรียนเกาะแต้วพิทยาสรรค์นั้นเอง ที่ทำให้ปัญหาขยะหายไปจากชุมชนได้ ด้วยวิธีการที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นการให้ชุมชนช่วยกันขบคิดถึงต้นเหตุขยะล้น เพื่อปรับพฤติกรรมการใช้ทรัพยากรเท่าที่จำเป็น ไปจนถึงการแยกขยะ และค้นพบว่าขยะที่มากที่สุดคือประเภทขยะพลาสติก...
Read more »

งานวิจัยของสุชาดา จักรพิสุทธิ์และคณะ เรื่อง “การศึกษาทางเลือก : ฐานข้อมูลและการวิเคราะห์” ปี 2548 ในการสนับสนุนของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ได้เน้นถึงความมีอยู่จริงของการศึกษาทางเลือกในสังคมไทย โดยได้สำรวจและจัดทำฐานข้อมูล ทะเบียน (Directory) ชุมชน – กลุ่ม- องค์กร – กิจกรรม และกระบวนการเรียนรู้ที่มีอยู่ ในขอบข่ายการศึกษาทางเลือก ของประชาชนในปริมณฑล ทั่วประเทศไทย งานวิจัยของสุชาดา ได้นำเสนอโดยจัดแบ่งการศึกษาทางเลือก ออกเป็น 7 ฐานการเรียนรู้ ได้แก่ การศึกษาทางเลือกที่จัดโดยครอบครัว หรือ Home Schools  คือ การศึกษาที่พ่อแม่หรือผู้ปกครองจัดขึ้นให้กับบุตรหลานของตนเอง แทนการส่งเข้าโรงเรียน การศึกษาทางเลือกที่อิงกับระบบรัฐ คือ ...
Read more »